Natrag

Istorija

Istorija

Saga o legendarnom gradu Vineta na severu Evrope

 

Sloveni nisu doseljenici

 

Vineta je bio legendarni grad na junoj obali Baltikog mora koji je nestao u 12. veku. Iako je istraivanje njegove istorije od ogromnog znaaja za utvrivanje porekla i pradomovine Slovena, Vinetom se, osim nekih poljskih istoriara, jedino jo bave Nemci. A zato je Vineta toliko znaajna za Slovene?

Fidrih Emke

dopisnik iz Frankfurta

 

O Vineti najvie obavetenja nalazimo u staroj germanskoj sagi o Jomskim vikinzima (Jomsvikinga Saga) iji najstariji zapis datira s kraja 13. veka, znai ubrzo po propasti Vinete. Saga se sastoji iz dva dela, gde se u prvom opisuje istorijat danskih kraljeva od Gormora Starog do Haralda sina Gormsonovog. U drugom delu, za nas zanimljivijem, peva se o nastanku Jomskih vikinga i prati njihov istorijat do bitke kod Hjerungsvaga 986. godine.

Osnivai Sloveni

 

Jomski vikinzi su iveli u Jomsburgu (doslovno: Zamak/Tvrava Joma), naselju koje je relativno dobro poznato u istoriji i koje je osnovao Palnatoki 935. godine na baltikom ostrvu Volinu. Jomsburg je bila tvrava ili bolje reeno ogromna kasarna u kojoj su iveli branitelji Vinete, pomenuti vikinzi. U jomsburkoj luci moglo je istovremeno da se usidri 300 brodova, pa poto je Jomsburg bio tek predstraa bogate Vinete, moemo samo da zamislimo koliko je bila velika luka ovog bogatog trgovakog grada.

U klasinom vikinkom utvrenju, nastalom tako to su zemljanim zidom bile povezane tradicionalne dugake kue Nordijaca, iveli su najamnici sa severa iji je red osnovao Palnatoki od Fina. Jomski vikinzi su svuda bili poznati po svojim zakonima, odanosti, ponosu, istinoljublju, hrabrosti i bratstvu - bili su, dakle, elita ondanjih vikinga. Ta elita je verno branila Vinetu, to znai da je grad raspolagao dovoljno velikim prihodima kojima je plaao najam ovih vojnika.

I pored toga to se Vineta pominje samo u starogermanskoj sagi, svi se slau da su njeni osnivai, kao i veina njenih kasnijih stanovnika, bili Sloveni. Ne treba da udi to su slovenski stanovnici koristili nordijske najamnike, jer to nikako nije jedini primer poznat istoriji, ve je ovo, pre bi se moglo rei, bilo pravilo. Na primer, od 7. veka vikinki vojnici, koje stare ruske hronike nazivaju varjazima, naseljavaju oblasti Istonih Slovena i to u poetku kao unajmljeni ratnici. U nekim staroruskim oblastima naziv "varjag" i kasnije se koristio za vojnika-plaenika.

Po legendi, ali i istorijskim izvorima, Vineta je bila "vea i lepa od bilo kog drugog evropskog grada", a njeni stanovnici su bili "varvari, Grci, Sloveni i Sasi" (kasniji Saksonci, prim. aut.). Devojke su prele na zlatnim vretenima, a zvona su bila izlivena od srebra, i svi su bili toliko bogati da su "majke svojoj deci guze brisale zemikama". Verovatno pod uticajem nadirueg hrianstva Saga o Jomskim vikinzima, povlaei paralelu sa Sodomom i Gomorom iz Starog zaveta, propast Vinete vidi ba u naraslom bogatstvu, zbog koga su stanovnici postali gordi i bezboni. "Vineto, Vineto, ti bogati gradu, propast te je snala, tako zlu i gordu."

Po legendi, Bog je Vinetu kaznio tako to ju je iznenada potopio u more, dok istoriari smatraju da je pala kao rtva istih onih hristijanizovanih germanskih plemena koja su unitila i predivne paganske hramove na oblinjem ostrvu Rujnu, bajkovito raskonom verskom centru starih Slovena. Nije iskljueno da je vandalskom napadu Germana prethodila i neka prirodna katastrofa, ali zbunjuje jedna druga injenica.

Vekovima posle propasti Vinete mi u ovom delu sveta nemamo nijednu trgovaku metropolu bar priblinog znaaja. Kao to se zna iz istorije, osvajai unitavaju gradove i cele civilizacije, ali ubrzo posle toga obnavljaju privredu pokorenih oblasti, ako nita drugo a ono da bi i sami imali prihode. Reavajui ovu zagonetku, dolazimo do same sri pitanja Vinete i njene zaboravljenosti u kasnijoj istoriji.

Tajna ilibara

 

Enormno bogatstvo Vinete moglo je jedino da potie od trgovine ilibarom, poludragim kamenom koga u tim prostranstvima ima u tolikom izobilju da je u pradavna vremena ak korien i za ogrev. U mediteranskim oblastima, meutim, ilibar je imao vrednost zlata. Glavni trgovci ilibarom u starom veku bili su Feniani, za koje je dokazano da su znali za Britanska ostrva, pa je tako verovatno i da su stizali do Baltikog mora. Propau Feniana nestalo je i njihovog poznavanja pomorskih puteva, pa je u kasnijim vremenima trgovina ilibarom ila preko grkih kolonija na obalama Crnog mora, do kojih je transportovan kopnenim putem.

Do Grka i Feniana, ilibar je, meutim, stizao posredstvom jednog naroda koji je govorio slovenskim jezikom, kako je to svojevremeno utvrdio neprevazieni lingvista i istoriar Pavel afarik (1795-1861) u svom remek-delu "Istorija Slovena". Kao to svi znamo, sa robom putuje i njeno ime, tako da nesporno slovensku osnovu s(t)kl nalazimo u svim semitskim jezicima, ali i u staropruskoj rei glesso iz koje se razvilo moderno glass. U poetku se srpski staklo, crkvenoslovenski stklo, ruski steklo, poljski, eki i slovaki sklo odnosilo na ilibar, dok je mnogo kasnije ovaj naziv prenet na sva vrstostopljena prozirna tela.

Kako su Feniani ilibarom trgovali u vreme svog procvata (1800-1400. p.n.e.), od kada potie i staroegipatski naziv za ovu robu sacal, to je jasno da su junu baltiku obalu pre etiri hiljade godina naseljavali Sloveni. Istraivanjem Vinete, tako bi u vodu pala celokupna dosadanja istorija koja nas pogreno ui da su Sloveni doseljenici u Evropi, u koju su stigli vekovima posle Germana. Istina je sasvim drugaija.

Stari Germani su svoje istone, slovenske susede nazivali Vendima. Poreklo i tano znaenje ove rei nije poznato, mada se zna da sami Sloveni sebe nikada tako nisu zvali. Istoriari, shodno vaeem ubeenju da su Sloveni u Evropu stigli tek za vreme Velike seobe naroda, smatraju da su Germani naziv Vendi na Slovene preneli sa nekog starijeg naroda iju su teritoriju ovi zaposeli. Problem je jedino u "sitnici" to istorija do dana dananjeg nije uspela da identifikuje taj vendski narod, pa ispada da je on bukvalno propao u zemlju sa sve svojom civilizacijom.

Venda jeste Vineta

 

Po germanskoj mitologiji prvi rod bogova nisu bili optepoznati Asi na elu sa Odinom (starogermanski Wanaz), ve Vaniri, nazivani i Vanima, mirni zemljoradnici koje mitologija predstavlja kao mudre i bogate. Istoriari veruju da su Asi i Vani u stvari dva razliita plemena, mogue i naroda, od kojih su Asi praroditelji Germana i oni se po mitologiji doseljavaju u zemlju Vanira, odnosno Vana.

Ovo znai da su Vendi (koje u najstarija vremena zovu Vanirima odnosno Vanima) pre Germana iveli na podruju oko Baltikog mora. Da li su sve ovo sluajnosti: Germani Slovene zovu Vendima, Vendi pre Germana ive oko Baltika gde su velika nalazita ilibara kojima u drugom milenijumi pre nove ere trguje narod koji govori slovenskim jezikom? A jedan od najvanijih gradova tih slovenskih Venda jeste Vineta!

Dr Boidar Mitrovi u svojoj knjizi "Koloveni (Sloveni) i kontinuitet kulture i prava" smatra da re ven oznaava lozu, odnosno poreklo. Ovaj koren nalazimo u dananjoj rei venac, tako da bi originalno slovensko ime Vinete moglo da bude Venac.

Konano, moemo da zakljuimo da je Vineta (Venac) kao naseljeno mesto postojala pre dolaska starih Germana, koji su po nazivu ovog mesta dali ime celom narodu koji su tu zatekli. Taj narod se bavio trgovinom ilibarom sa mediteranskim civilizacijama i to najkasnije od negde 2000. godine pre nove ere. Isto tako, taj narod je govorio jezikom bliskim ili identinim staroslovenskom.

Kada su u 12. veku nove ere hristijanizovani Saksonci (Sasi) ili Deni (Danci) unitili Vinetu i hramove na ostrvu Rujnu, oni su pobili i narod koji je tu iveo. Masakr je imao takve razmere da preostalo stanovnitvo, ako ga je uopte i bilo, nije moglo da nastavi da se bavi sakupljanjem i prodajom ilibara. Sami Germani ovom poslu nisu bili vini, jer ga pre nikada nisu radili, pa je za due vreme obustavljena trgovina izmeu ovog dela junobaltike obale i Crnog mora, odnosno Sredozemlja. Poto je ova oblast izuzetno bogata ilibarom, a Germani njegovu vrednost i nain dobijanja nisu poznavali, to dokazuje da su se oni u ove krajeve doselili dosta posle slovenskih Venda.

Da bi se sve ovo do tanina utvrdilo potrebno je pronai ostatke Vinete (Venca) koji kriju odgovore na mnoga pitanja u vezi sa najstarijom slovenskom istorijom. Samo, kao to pie na poetku ovog lanka, pitanjem Vinete (Venca) bave se poglavito nemaki istoriari i arheolozi, uz skromni doprinos malobrojnih kolega iz Poljske. U ostalim slovenskim zemljama malo ko i da zna da je nekada postojao bogati slovenski grad na baltikoj obali, koji su savremenici opisivali da je vei i od samog Rima i Konstantinopolja.

Potop

 

Prvi nemaki geograf svetskog glasa, Adam iz Bremena (pre 1050-1081/85), opisuje jedan grad koji zove Jumne odnosno Uimne, a to bi moglo da bude brkanje predgraa Jomsburga sa Vinetom. U svojoj 1075. napisanoj knjizi Crkvena istorija Hamburga, Adam ovako opisuje Vinetu:

"Grad je pun razne robe od svih severnih naroda i nita to bi ovek poeleo ili to je retko ne nedostaje. Ovde se Neptun prikazuje sa tri lika jer je ostrvo na tri mora od kojih je jedno tamnozeleno, drugo je beliasto, a tree ga neprestano udara pokretano divljim olujama."

Stotinak godina kasnije Helmold iz Bosaua celo jedno poglavlje svoje Hronike Slovena naziva O gradu Vineti. Osim to skoro doslovce prepisuje Adama, znaajno je jedino to to Helmold o Vineti pie u prolom vremenu, a njenu propast opisuje na sledei nain: "Jedan kralj Dena (preci Danaca, prim. aut.) napao je sa velikom flotom i potpuno unitio ovaj izuzetno bogati grad. Jo i danas postoje njegove ruine."

Po legendi, propast grada je izgledala drugaije. Tri meseca, tri nedelje i tri dana pre propasti pojavio se na moru pored grada njegov odsjaj, kao koloritna fatamorgana. Stariji stanovnici su pozivali svoje sugraane da napuste Vinetu, jer kad god se graevine, brodovi ili ljudi dvostruko vide, to znai njihovu sigurnu propast. Stanovnici kojima bogobojaljivost nije bila poznata, o ovome se nisu brinuli. Nekoliko nedelja kasnije iz mora se pojavila vila koja je glasno objavila sudbinu grada.

Suenog dana more se otvorilo i progutalo Vinetu sa svim stanovnicima. Po predanju i dan-danas se na moru, iznad mesta na kome lei Vineta, uju njena zvona.

Posle Helmoldove hronike s kraja 12. veka Vineta je potpuno potonula u zaborav, kao da je nikada nije bilo. Sledei put bie spomenuta tek u 16. veku u Saksonskoj hronici.

 

 

 

 

Zato je unitena Arkona?

 

 

Na Vidovdan, 28. juna 1168. ili 1169. godine, Danci predvoeni biskupom Absalonom i kraljem Valdemarom (koji je, zanimljivosti radi, po roenju dobio ime Vladimir, po Vladimiru Monomahu od Kijeva, dedi njegove majke Ingeborg), unitili su glavni centar severno-slovenske religije, grad, tvravu i svetilite Arkonu na severu ostrva Rujan u neposrednoj blizini Vinete.

Vidovdan, dan na koji se desila ova poast po Slovene, izabran je namerno. To je bio praznik svetog Vida Korvejskog, ime su hrianski pobednici eleli jednom za svagda da uine kraj kultu vrhovnog slovenskog boga Svetovida i da ga zamene praznikom hrianskog sveca, slinog imena.

U unitenju paganske religije baltikih Slovena kljunu ulogu pored dravotvornih Danaca ima i Katolika crkva. Tokom 12. veka crkva je, zahvaljujui templarima, hospitalerima i ostalim redovima, dola do materijalnog bogatstva koje joj je donelo odluujuu prednost u odnosu na paganske Slovene.

Osim toga, prvi krstaki ratovi - jo od kraja 11. veka - rasplamsali su ar hriana za ideju pokrtavanja drugih naroda. Danski istraiva Erling Hagensen u svojoj knjizi The Templar's Secret Island (Tajno ostrvo templara) dokazuje prisustvo monaha, pripadnika ovog reda, i njihovu karakteristinu crkvenu arhitekturu u neposrednoj blizini ostrva Rujan, na danskom ostrvu Bornholm. Period nastanka tih sakralnih objekata upravo je kasni 12. vek - to je indikator do sada nepoznate veze, ali koji sugerie sa kakvim su stvarnim neprijateljima Vendi tada bili suoeni.

Slovensko ime ostrva Rujan odgovara nemakom Rigen i u staroslovenskom oznaava crvenu boju. Moe se dovesti i u vezu sa zorom (i danas u Srba "rujna zora"), a ovo i te kako ima veze sa ostrvom Rujan.

U drevnim slovenskim priama pominjao se kamen alatir kao "beli kamen na Bujanu (staroruski naziv za Rujan)", a predstavljao je Sunce. Alatu je u ruskim basnama, pesmama-legendama i bilinama, kamen - "otac svih kamenova, centar maginih koordinata sveta". Na alatiru sedi Zora-devojka. O njoj govore narodne prie svih Slovena. U rano jutro Zora-devojka isplovljava u zlatnom unu i vesla srebrnim veslom. Na Rujnu ive, po priama, zmija ogromnih dimenzija, ptica sa gvozdenim kljunom i zlatna pela. Ova tri stvorenja pred ostrvom podiu morske talase, vetar i gromove, odakle u svim pravcima irom sveta kree oluja.

Iako veina istoriara smatra da su ostrvo naseljavali lanovi plemena Rujna, pastor crkve u Bozauu na Plonu, Helmold (roen izmeu 1118. i 1125. godine), pisac dela Chronica Slavorum (Slovenska hronika), stanovnike ostrva naziva Ranima. O iteljima tih predela The North British Review iz avgusta 1849. (tom 11) na strani 285. pie: "...njihovi susedi sa zapada, Germani, zvali su ih Vendima; Skandinavci sa severa zvali su ih Vanarima; a naziv koji su oni samima sebi dali bilo je Serbi ili Sirbi."

Ostatak tih severnih Srba jo uvek ivi u nemakoj pokrajini Saksoniji i danas se nazivaju Luikim Srbima.

U Arkoni, kod koje je i mestace Vit, kao i na celom ostrvu bili su hramovi, a arapski putopisac iz 10. veka Al-Masudi ovako opisuje onaj glavni, posveen Svetovidu: "On bee sav sagraen od crvenih korala i zelenih smaragda. Nad sredinom uzdizae se visoki toranj, pod kojim stajae jedan idol, iji delovi behu nainjeni od etiri skupocena kamena: berila, crvenog rubina, utoga ahata i kristalnoga kvarca. Glava je bila od suvoga zlata. Drugi jedan kip nameten prema ovome predstavljae devojku koja mu podnosi rtve i mirise. Poreklo ovoga hrama Sloveni su pripisivali jednome svome mudracu, koji je iveo u davna vremena..." (glava LXIV, tom. IV, Zlatne livade).

Posle ruilakog pohoda Danaca pominje se jo vladar ostrva knez Jaromar I (umro 1218) kao danski vazal, ali je ubrzana germanizacija uinila svoje, tako da Rujan 1325. prelazi u nemako vojvodstvo Pomeranije - Volgasta nakon smrti poslednjeg slovenskog vladara ostrva, Vizlava III.

 

podeli ovaj lanak:

Natrag
Na vrh strane